Hệ thống dự trữ tài nguyên chiến lược toàn cầu đang trải qua quá trình tái cấu trúc nhanh chóng, và một cuộc đua giành an ninh tài nguyên tập trung vào các khoáng sản chiến lược đã âm thầm bắt đầu. Xu hướng này đang làm dịch chuyển cán cân cung – cầu, đồng thời mở ra cơ hội chiến lược cho những quốc gia có năng lực cung ứng ổn định, minh bạch và đáp ứng chuẩn mực quốc tế, trong đó có Việt Nam.
Khoáng sản chiến lược trở thành “tài sản an ninh quốc gia”
Theo CNBC, một cuộc chạy đua để giành quyền tiếp cận các khoáng sản thiết yếu đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Từ đề xuất xây dựng kho dự trữ Project Vault trị giá 12 tỷ USD do Washington khởi xướng, đến việc mở rộng kho dự trữ tại châu Á và Liên minh châu Âu (EU), các chính phủ đang đẩy mạnh thiết lập cơ chế bảo đảm nguồn cung dài hạn cho các kim loại then chốt như lithium, niken, đất hiếm và vonfram.
Bản chất của xu hướng này phản ánh một thay đổi trong tư duy chính sách. Nếu trước đây khoáng sản chỉ được nhìn nhận như hàng hóa đầu vào của các ngành sản xuất, thì nay chúng được coi là “tài sản an ninh quốc gia”. Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng và số hóa diễn ra mạnh mẽ, các kim loại phục vụ sản xuất pin, chip bán dẫn hay thiết bị quốc phòng trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh dài hạn.
Việc tích trữ nhằm phòng ngừa gián đoạn nguồn cung, đồng thời đóng vai trò như một công cụ điều tiết thị trường và tạo lợi thế địa chính trị. Khi một quốc gia kiểm soát phần lớn sản lượng hoặc khâu chế biến sâu một số khoáng sản, rủi ro “vũ khí hóa” thương mại trở nên hiện hữu.
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng và làn sóng tích trữ khoáng sản
Làn sóng tích trữ diễn ra song song với quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng “thân hữu hóa” (friend-shoring) và khu vực hóa. Các tập đoàn công nghiệp lớn ngày càng ưu tiên nguồn cung từ những quốc gia có môi trường chính trị ổn định, cam kết minh bạch và tuân thủ tiêu chuẩn môi trường – xã hội – quản trị (ESG).
Điều này đồng nghĩa, lợi thế không chỉ thuộc về quốc gia chỉ sở hữu trữ lượng lớn, mà còn thuộc về bên có thể bảo đảm tính liên tục, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn khai thác bền vững. Giá cả vẫn giữ vai trò quan trọng, song độ tin cậy và tuân thủ chuẩn mực quốc tế đang trở thành tiêu chí quyết định trong các hợp đồng dài hạn.
Hệ quả là cấu trúc cung – cầu toàn cầu đang được định hình lại. Các trung tâm chế biến sâu phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu buộc phải đa dạng hóa đối tác. Ngược lại, những quốc gia sở hữu tài nguyên nhưng chậm nâng cấp công nghệ và quản trị có nguy cơ bị mắc kẹt ở khâu cung ứng thô, chịu biên lợi nhuận thấp và biến động giá cao.
Cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi giá trị toàn cầu
Việt Nam được đánh giá là một điểm đến tiềm năng trong làn sóng dịch chuyển. Mạng lưới đối tác chiến lược rộng, nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và môi trường chính trị ổn định giúp quốc gia này có điều kiện tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng tái cấu trúc.
Tại Thái Nguyên, mỏ vonfram đa kim Núi Pháo (thuộc Công ty Masan High-Tech Materials, UPCoM: MSR), được đánh giá là mỏ có trữ lượng vonfram lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc, đồng thời đứng thứ 5 toàn cầu về sản lượng florit (theo số liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ). Ngoài ra, mỏ còn có các khoáng sản đi kèm như bismut và đồng. Đáng chú ý, 4 sản phẩm chủ lực của Masan High-Tech Materials thuộc nhóm khoáng sản chiến lược, giữ vai trò thiết yếu trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như điện tử, hàng không vũ trụ, công nghiệp quốc phòng, các ngành năng lượng sạch và hạ tầng công nghệ AI tiên tiến.
MSR triển khai mô hình tích hợp từ khai thác đến chế biến, đồng thời đầu tư mạnh cho công nghệ chế biến sâu, nghiên cứu – phát triển và sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, gia tăng giá trị chuỗi cung ứng toàn cầu. MSR hiện cung ứng khoảng 24,39% sản lượng cho các thị trường lớn như Mỹ, Canada, Nhật Bản. Vận hành theo chuẩn mực quốc tế và phát triển bền vững gắn với các tiêu chí ESG, doanh nghiệp đã thiết lập vị trí ổn định trong chuỗi cung ứng vật liệu công nghệ cao, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu tuân thủ ngày càng khắt khe từ các nền kinh tế phát triển.
Đáng chú ý, dự án khai thác quy mô 28 triệu tấn mang tính chiến lược, dự kiến được phê duyệt trong năm 2026, sẽ mở rộng dư địa tài nguyên, kéo dài vòng đời mỏ và nâng cao năng lực cung ứng cạnh tranh. Những động thái tích cực này giúp Việt Nam trở thành trung tâm cung ứng khoáng sản quan trọng hàng đầu được các đối tác chủ động tìm kiếm. Masan High-Tech Materials được kỳ vọng trở thành mắt xích chiến lược, góp phần định hình vai trò của Việt Nam trong cấu trúc cung – cầu khoáng sản toàn cầu đang tái định hình.
Nguồn: Vietstock
